Het omgegooide bord: spellen die iets leren zonder preek

25 oktober 2026
Leerspellen voor autistische kinderen en volwassenen: coöperatieve bordspellen en kaartspellen die gevoelens en samenwerken leren, zonder preek.

In het kort

  • Een preek vraagt een kind om te luisteren. Een spel vraagt een kind om een beurt te nemen. Dat tweede is vaak veel makkelijker.
  • Bij coöperatieve spellen staat iedereen aan dezelfde kant. Het tij of het weer is de tegenstander, niet je broer.
  • Bij kaartspellen stelt de kaart de vraag. Dat haalt de druk weg bij jou én bij je kind.

Het is zondagmiddag aan de keukentafel. Je dochter staat nog één vakje van de finish. Haar broer gooit een zes, komt op haar vakje terecht en stuurt haar terug naar het begin. Even beweegt niemand. Dan gaat het bord om en rolt er een rode pion onder de verwarming.

Je weet wat er nu komt, want je hebt het al vaker gezegd. Het is maar een spelletje. Iedereen verliest weleens. Je moet leren tegen je verlies te kunnen. Zij staart naar de rand van de tafel. Er komt niets van binnen.

Later probeer je het op een andere manier. Hoe was het op school? Goed. Wat gebeurde er in de pauze? Niks. Einde gesprek.

Klinkt dat als jouw weekend? Dan is dit stuk voor jou. Het gaat over spellen. Niet als beloning voor goed gedrag, maar als plek waar je kunt leren zonder dat iemand een toespraak houdt.

Een preek vraagt veel tegelijk

Denk eens na over wat een gesprek van een kind vraagt. Stilzitten. De volwassene aankijken. De woorden volgen. Een antwoord vinden, snel, terwijl je nog van slag bent.

Voor veel autistische kinderen en volwassenen is dat veel tegelijk. De woorden blijven komen, en je weet niet wanneer ze ophouden.

Een spel werkt anders. De regels liggen op tafel. Iedereen weet wie er aan de beurt is. Je kijkt naar het bord, niet naar elkaars gezicht. Er is een duidelijk begin en een duidelijk einde. Binnen dat kader worden moeilijkere dingen makkelijker om te oefenen. Wachten. Verliezen. Om hulp vragen. Zeggen hoe je je voelt.

Als het spel de tegenstander is

Het omgegooide bord heeft meestal dezelfde oorzaak. De een wint, dus een ander verliest, vaak iemand van wie ze houden.

Coöperatieve spellen nemen dat weg. Iedereen speelt samen tegen het spel zelf. Jullie winnen allemaal, of jullie verliezen allemaal.

In Zandkastelen komt het water op. De spelers verzamelen zand, schepjes en emmertjes en bouwen samen hun kastelen voordat de golven er zijn. Bouw je eerst een zandmuur, of bouw je door? Dat is een overleg, geen ruzie. Een spel duurt 15 tot 20 minuten, voor één tot acht spelers, vanaf vijf jaar.

In Oogsttijd staat de moestuin vol. Maïs, wortels, bonen en tomaten. Het is de bedoeling om alles binnen te halen voordat de herfst komt. Het spel is makkelijk te leren en laat zien dat elkaar helpen het verschil kan maken.

Huizenbouwers is voor kinderen die van een plan houden. Samen bouw je huizen van over de hele wereld. Een iglo, een tipi, een woonboot. Aardbevingen, stormen, overstromingen en bosbranden kunnen ze beschadigen, en dan repareer je ze samen. Het eerste spel vraagt om drie huizen. Elk volgend spel komt er één bij, tot negen. Er zijn zeven niveaus, dus ook oudere kinderen blijven het leuk vinden.

Als de herfst wint, heeft niemand iemand verslagen. Jullie hebben samen verloren, en jullie kunnen het samen opnieuw proberen. Dat voelt heel anders aan het eind van een zondag.

Laat de kaart de vraag stellen

“Hoe voel je je?” kan als een toets klinken als een ouder het vraagt. Dezelfde vraag op een kaart is gewoon de volgende kaart.

Zo zie ik mezelf! autisme heeft 70 kaarten voor kinderen vanaf acht jaar. Er zijn stellingkaarten, situatiekaarten en schaalvragen over hoe iemand denkt, voelt en handelt. Het woord autisme staat niet op de kaarten. Daardoor werkt het spel ook met kinderen die niet autistisch zijn, thuis of in een groep.

Het Feel Good Spel gaat over gevoelens bij naam. Blij, boos, bang, verdrietig, trots, jaloers. Tekst, plaatjes en vragen helpen om er woorden aan te geven. Let op: dit spel is in het Nederlands.

Beantwoord de kaarten zelf ook. Als jij als eerste gaat, hoort je kind dat volwassenen ook weleens bang of jaloers zijn. Zonder preek.

Soms moet een kind horen wat er goed gaat

Sommige kinderen horen vaak “stop”, “wacht” en “nu niet”. Horen wat er goed gaat, kan dan wat hulp nodig hebben.

Het Complimentenspel Autisme heeft 80 kaarten met complimenten, gemaakt voor kinderen met autisme en iedereen die met hen leeft en werkt. Sommige gaan over inzet, over het leren van nieuwe vaardigheden. Trek een kaart bij het eten en geef hem aan iemand aan tafel. Laat je kind er ook een geven. Een kaart die goed aankomt, mag op de koelkast.

Zo werkt het aan jouw tafel

Kies een rustig moment. Niet direct na school, niet de avond voor een uitstapje.

Houd het kort. Eén ronde van een kwartier is beter dan een uur dat eindigt in tranen.

Lees de regels voordat je gaat spelen. Sommige kinderen kijken graag eerst de kaarten door, voordat er iets nieuws begint.

Laat je kind de regels aan iemand anders uitleggen. De expert zijn voelt goed.

Sla het nagesprek over. Geen “en wat hebben we vandaag geleerd”. Als het spel zijn werk heeft gedaan, is een samenvatting niet nodig.

En stop als het nog leuk is. Dan begint het volgende spel makkelijker.

In de klas, en voor tieners en volwassenen

Op school maakt een spel van een les over verschillen een gesprek. Zo zie ik mezelf! kun je spelen met een groep kinderen met en zonder autisme. Iedereen vertelt hoe hij of zij denkt en voelt in dezelfde situatie. Wat herkennen ze in elkaar? Een kind kan ook een paar kaarten gebruiken om klasgenoten uit te leggen hoe een situatie voor hem of haar werkt. Dat zegt vaak meer dan een praatje voor de klas.

Voor tieners en volwassenen na een diagnose is de vraag vaak groter. Wat betekent autisme voor mij? Mapping Autisme helpt je een mindmap te maken vanuit vier thema’s. Executieve functies, centrale coherentie, theory of mind en sensorische prikkelverwerking, met elk 50 kaarten. Aan het eind kijk je naar wat er voor je ligt en vraag je je af wat je ziet, en hoe dat voelt. Het is alleen verkrijgbaar in het Nederlands en het Duits.

Terug aan de keukentafel

Dezelfde tafel, een paar zondagen later. De golven komen dichterbij. Je dochter bestudeert het bord en wijst dan. “Eerst de muur. Dan maken we de toren af.”

Haar broer gooit. Het lukt, net. Ze juichen allebei.

De week erna wint het water. Ze kreunt, haalt haar schouders op en zet de stukken weer klaar. Niemand zei iets over tegen je verlies kunnen. Dat hoefde ook niet.

Waar vind je ze

Al onze spellen vind je in de categorie Spellen.

  • Een eerste coöperatief spel: Zandkastelen, vanaf vijf jaar, één tot acht spelers, 15 tot 20 minuten.
  • Makkelijk te leren: Oogsttijd, haal samen de oogst binnen voordat de herfst komt.
  • Voor planners en oudere kinderen: Huizenbouwers, zeven niveaus, van drie huizen tot negen.
  • Over jezelf praten: Zo zie ik mezelf! autisme, 70 kaarten vanaf acht jaar, zonder het woord autisme erop.
  • Woorden voor gevoelens: Feel Good Spel, van blij tot jaloers, in het Nederlands.
  • Horen wat er goed gaat: Complimentenspel Autisme, 80 complimentenkaarten, sommige over de inzet bij het leren van nieuwe vaardigheden.
  • Na een diagnose: Mapping Autisme, vier thema’s met elk 50 kaarten, in het Nederlands of Duits.

Lees ook eens

Arks Tetra Bite
Potlood in de mond, koordje in de hand: kauwen en friemelen
Kauwen en friemelen tegelijk: waarom autistische kinderen en volwassenen vaak allebei nodig hebben, en hoe kauwproducten en Tangles de taak kunnen verdelen.
Tangle Classics Sleutelhanger
De wachtkamer, de rij, de bushalte: in elke zak een fidget
Fidgets voor in je zak voor autistische kinderen en volwassenen: waarom wachten zo zwaar is, welke fidget bij welk moment past en hoe je er altijd een binnen handbereik houdt.
2014900599.jpg
De eenhoorn in het etui: een fidget kiezen die bij de leeftijd past
Fidget toys voor autistische kinderen, tieners en volwassenen: zo kies je een Tangle die past bij de leeftijd, de handen en het moment, vanaf drie jaar tot op kantoor.
Time Timer TWIST verpakking
De tikkende klok: hulpmiddelen die autistische kinderen helpen in de klas
Hulpmiddelen in de klas voor autistische kinderen: visuele timers, zitkussens, gehoorkappen en pictokaartjes die helpen aan tafel. Praktische tips.
Sensory Feet
De stoel op twee poten: prikkels zoeken en kinderen die meer nodig hebben
Prikkels zoeken bij autistische kinderen en volwassenen: hoe het eruitziet, welk zintuig erom vraagt en eenvoudige manieren om thuis en op school meer prikkels te geven.
2016380295.jpg
Twintig minuten in de wachtkamer: friemelpuzzels voor onrustige handen
Friemelpuzzels voor autistische kinderen en volwassenen: vouwpuzzels, regenboogballen en 3D-draaipuzzels die onrustige handen bezighouden, en hoe je er een kiest.
Autishop naadloze sokken voor heren 41-46
De verkeerde sok: naadloze sokken en kleding voor een gevoelige huid
Naadloze sokken voor autistische kinderen en volwassenen met een gevoelige huid: waarom naden en labels ertoe doen, hoe je het juiste paar kiest, en rustigere ochtenden.
2014900599.jpg
Vijf op tafel: welke Tangle is welke, en bij wie past hij
Tangle-friemelgids: Gems, Marble, Pets, Therapy Relax of Glow in the dark. Welk gevoel past bij welke handen, en bij welk moment van de dag.
1459116701.jpg
De natte mouw: kauwsieraden voor kinderen die op alles kauwen
Kauwsieraden voor autistische kinderen en volwassenen: waarom sommige mensen op alles kauwen, hoe je de juiste hardheid kiest en hoe je zorgt dat ze ook gebruikt worden.
Green ear defenders on a kitchen table next to a school backpack
Het handdrogerprobleem: wanneer gehoorkappen helpen, en wanneer niet
Gehoorkappen voor autistische kinderen en volwassenen: wat ze doen, welk niveau je kiest en hoe je zorgt dat ze gedragen worden. Praktisch advies van Autishop.
2016559935.jpg
Wippen met je stoel: wiebelkussens voor kinderen die niet stil kunnen zitten
Wiebelkussens voor autistische kinderen en volwassenen: waarom stilzitten hard werken is, welk kussen je kiest en hoe je het in de klas laat werken.
Het Grote Kijkboek voorkant
Vier uur en twaalf minuten: op reis met een autistisch kind
Op reis met een autistisch kind: zo bereid je de autorit, het vliegveld en het vakantiehuis voor, met praktische tips van Autishop.
Checkpad tanden poetsen
Is het vandaag zwemmen? Visuele schema’s en de dag plannen
Visuele schema’s voor autistische kinderen en volwassenen: waarom het helpt om de dag te zien, hoe je er een maakt met pictogrammen en hoe je het volhoudt.
NordicHug Weighted Hoodie
Onder de bankkussens: diepe druk en waarom gewicht kan kalmeren
Diepe druk voor autistische kinderen en volwassenen: waarom stevige druk en gewicht rustgevend kunnen voelen, hoe je een hoodie of vest kiest, en hoe je begint.
Comfort en sensorische ondersteuning in één kledingstuk
koekie mytimingcards
Mytimingcards – voorkom discussies over beeldschermtijd!
Mijn naam is Jonneke Koekhoven en ik werk al 17 jaar met kinderen en jongeren met autisme. Via mijn bedrijf KOEKIE (www.symptomen-autisme.nl) bied ik individuele begeleiding en geef ik online advies en cursussen aan ouders en professionals. Ik vind nieuwe producten die kinderen met autisme kunnen ondersteunen altijd erg interessant en probeer ze graag uit tijdens mijn begeleiding. In deze blog geef ik mijn mening en tips over de ‘Mytimingcards’!
Wat ga jij doen vandaag?
Wat doe jij vandaag? Een boekje en kaartspel voor jonge kinderen
Een gastrecensie door Jonneke Koekhoven van Wat doe jij vandaag? Een rijmboek met dagritmekaarten en een memoryspel voor kinderen van twee tot zes jaar.
That's how I see myself! autism
Kaartspellen voor en over autisme: wat ze zijn en wanneer je ze gebruikt
Gastblog van Jonneke Koekhoven: drie kaartspellen voor autistische kinderen, over veerkracht, emoties en zelfbeeld, en wanneer je ze inzet.
Compliment game
Complimentenspel Autisme: een vrolijk, positief spel waar kinderen van groeien
Gastblog van Jonneke Koekhoven van KOEKIE over het Complimentenspel Autisme: wat er in de doos zit, waarom het goed past bij kinderen met autisme en tips voor het gebruik.

Openingstijden feestdagen

Nieuwjaarsdag
Gesloten
Goede Vrijdag
Gesloten
1e paasdag
Gesloten
2e Paasdag
Gesloten
Koningsdag
Gesloten
Bevrijdingsdag
Gesloten
Hemelvaartsdag
Gesloten
1e pinksterdag
Gesloten
2e pinksterdag
Gesloten
1e kerstdag
Gesloten
2e kerstdag
Gesloten